YeS-TR Yeşil Yerleşme Sertifikası Rehberi

YeS-TR Yeşil Yerleşme Sertifikası Rehberi: Kentsel Sürdürülebilirlik ve Yasal Çerçeve
YeS-TR (Ulusal Yeşil Sertifika Sistemi), Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından binaların ve yerleşmelerin çevresel, ekonomik ve sosyal sürdürülebilirlik performanslarını Türkiye'nin özgün iklim koşulları, mevzuat altyapısı ve şehircilik pratikleri doğrultusunda değerlendirmek amacıyla geliştirilmiş resmi belgelendirme sistemidir. Sistem, 12 Haziran 2022 tarihli ve 31864 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Binalar ile Yerleşmeler İçin Yeşil Sertifika Yönetmeliği (2024 ve 2025 yılı değişiklikleriyle) hükümleri uyarınca yürütülmektedir. Bina ölçeğindeki sertifikasyon tekil yapıların teknik performansına odaklanırken, yerleşme ölçeğindeki belgelendirme masterplan alanları, kentsel dönüşüm bölgeleri, toplu konut siteleri ve mahalle ölçeğindeki yerleşim birimlerini bütüncül bir yaklaşımla ele almaktadır. Bu doğrultuda hazırlanan YeS-TR Yeşil Yerleşme Sertifikası Rehberi, kentsel yapılı çevrenin karbon ayak izini azaltmayı, doğal kaynak verimliliğini artırmayı ve iklim değişikliğine dirençli yaşanabilir alanlar inşa etmeyi hedefleyen teknik bir yönetim çerçevesi sunmaktadır.
Mevzuat altyapısında yerleşme; içerisinde birden fazla bina bulunan imar parseli ve daha büyük ölçekteki kentsel veya kırsal alan olarak tanımlanmaktadır. Sertifikalandırma sürecinde yerleşmeler, "Yeni Yerleşme" ve "Mevcut Yerleşme" olmak üzere iki ana kategoride değerlendirmeye tabi tutulmaktadır. Mevcut yerleşme kategorisi, içerisinde yapı kullanma izin belgesine (iskan) sahip en az bir adet bina bulunan alanları kapsarken; yeni yerleşme kategorisi, henüz inşaat aşamasına geçilmemiş veya planlama safhasındaki projeleri ifade eder. Yerleşme ölçeğinde yürütülen bu sertifikasyon; arazi kullanım kararlarından ulaşım altyapısına, ekolojik değerlerin korunmasından sosyal ve ekonomik refahın artırılmasına kadar uzanan geniş bir kentsel tasarım vizyonunu güvence altına almaktadır.
YeS-TR Yeşil Yerleşme Sertifikası Kapsamında Değerlendirme Modülleri ve Ağırlık Katsayıları
Yeşil Sertifika Yerleşme Değerlendirme Kılavuzu (Ek-2) uyarınca kentsel projelerin sürdürülebilirlik derecesi, beş ana değerlendirme modülü ve bir destekleyici inovasyon modülü üzerinden ölçülmektedir. Yeni ve mevcut yerleşmeler için eşit olarak uygulanan modül ağırlık katsayıları şu şekildedir:
Sürdürülebilir Arazi Kullanım, Ekoloji ve Afet Yönetimi (AKE) %26, Ulaşım ve Hareketlilik (UHA) %25, Kentsel Tasarım (KET) %21, Sosyal ve Ekonomik Sürdürülebilirlik (SES) %20 ve Bölgesel ve Yakın Çevre Profili (BOL) %8 ağırlığa sahiptir. Bu beş ana modüle ek olarak, yenilikçi şehir teknolojilerini ve büyük veri çözümlerini teşvik eden İnovasyon_Yerleşme (İNO) modülü +10 ham puanlık ilave bir kapasite sunmaktadır. Her bir modülden elde edilen 100 üzerindeki ham puanlar, katsayılarla çarpılarak projenin nihai ağırlıklı kentsel sürdürülebilirlik skoru hesaplanmaktadır.
Sistemin başlangıç ve stratejik taahhüt aşamasını oluşturan Bölgesel ve Yakın Çevre Profili (BOL) modülü, yerleşmenin şehircilik ilkeleri ve kamu yararı açısından temel koşulları sağlama düzeyini değerlendirir. BOL 01 (Alansal, Yerel ve Bölgesel Veriler) teması altında proje alanının sınırlarının belirlenmesi (BOL 01 K1), yakın çevre ilişki analizi (BOL 01 K2) ve üst ölçekli planlama kademelenmesindeki yerinin teyit edilmesi (BOL 01 K3) yeni ve mevcut tüm yerleşmeler için zorunlu (ön koşul) kriterlerdir. BOL 02 teması doğrultusunda ise projenin sürdürülebilirlik taahhüt raporunun sunulması ve paydaş katılım/iletişim planının kurgulanması istenmektedir. Bir yerleşme projesinin resmi sertifika başvuru belgesi alabilmesi ve üst aşamalara geçebilmesi için BOL modülünden en az 8 ağırlıklı krediyi tamamlaması teknik bir zorunluluktur.
Toplam puandaki %26’lık payı ile sistemin en yüksek ağırlığa sahip bileşeni olan Sürdürülebilir Arazi Kullanım, Ekoloji ve Afet Yönetimi (AKE) modülü, kentsel alanların fiziki ve doğal çevre uyumunu denetler. AKE 01 teması kapsamında proje alanındaki ekolojik değer varlığı envanteri ve biyoçeşitliliği koruma raporlarının hazırlanması esastır. AKE 02 teması, alan içindeki binaların enerji verimliliğini, bölgesel ısıtma ağlarını ve yenilenebilir enerji entegrasyonunu değerlendirir. AKE 03 teması altında, kentsel dönüşüm alanlarının veya çöküntü bölgelerinin yeniden kullanımı (AKE 03 K1) ve açık-yeşil alan oranının artırılması (AKE 03 K2) teşvik edilmektedir. AKE 04 teması ile afet risk raporları ve afet anı toplanma alanları planlanırken; AKE 05 temasıyla yağmur suyu toplama, gri su arıtımı ve entegre atık yönetim altyapıları belgelendirilmektedir.
Kentsel hareketliliği insan ve çevre odaklı dönüştürmeyi hedefleyen Ulaşım ve Hareketlilik (UHA) modülü, %25’lik ağırlığıyla yerleşme alanlarında araca bağımlılığı azaltmayı amaçlar. UHA 01 teması altında toplu taşıma duraklarına erişim mesafeleri (UHA 01 K4), konut-işyeri bağlantısı ve evden çalışma imkanları değerlendirilir. UHA 02 temasıyla kesintisiz yaya yolları, bisiklet şebekeleri ve mikromobilite ağları kurulurken; UHA 03 teması otopark alanlarında elektrikli araç şarj istasyonlarının ve geçirgen zemin kaplamalarının bulunmasını şart koşar. UHA 04 teması uyarınca önerilen çevreci ulaşım modlarıyla karbon emisyonlarının %10 ila %20 oranında azaltılması (UHA 04 K1) ve yollarda ısı adası etkisini düşüren bitkilendirme ve sürdürülebilir kaplama malzemelerinin tercih edilmesi (UHA 04 K2-K3) yüksek krediler kazandırmaktadır.
Kentsel Tasarım, Sosyal Refah ve YeS-TR Yerleşme Sertifika Süreci
Kentsel Tasarım (KET) modülü (%21 ağırlık), yerleşmenin mekânsal niteliğini, mimari dokusunu ve kamusal yaşam kalitesini düzenlemektedir. KET 01 teması altında katılımcı tasarım süreçleri, yerel mimari kimlikle uyum ve tarihi/kültürel mirasın korunması değerlendirilir. KET 03 teması doğrultusunda, bina ana girişlerine en fazla 200 metre yürüme mesafesinde erişilebilir yüksek kaliteli açık-yeşil alanlar (KET 03 K2) ve kent tarımını destekleyen toplum bahçeleri (KET 03 K3) tasarlanmaktadır. Yapılar teması altındaki KET 05 K2 zorunlu kriteri gereğince; yerleşme alanı içerisinde imar planı fonksiyonuna hizmet eden en az 1 (bir) adet binanın resmi Ulusal Yeşil Sertifika (YeS) almış olması ve alandaki diğer tüm binaların Enerji Kimlik Belgesi (EKB) enerji performans sınıfının en az "C" seviyesindebulunması şarttır. Ayrıca KET 06 temasıyla kentsel mikroklima, gürültü haritaları ve karanlık gökyüzü ilkesine uygun ışık kirliliği kontrolü sağlanmaktadır.
Sosyal ve Ekonomik Sürdürülebilirlik (SES) modülü (%20 ağırlık), kentsel dönüşüm ve yerleşme projelerinin toplumsal refah ve ekonomik katma değer boyutunu güvence altına almaktadır. SES 01 teması doğrultusunda; demografik ihtiyaç analizlerine uyulması (SES 01 K1), kamu hizmetlerinin engelsiz erişilebilirliği (SES 01 K2), yerel istihdam olanaklarının artırılması (SES 01 K5) ve bölgesel teşvik programlarının kullanılması (SES 01 K8) puanlandırılır. Ekonomik sürdürülebilirlik göstergeleri kapsamında, geliştirilen yeşil yerleşme projesi sayesinde bölgedeki gayrimenkul ve arazi değerlerindeki artışın Yeniden Değerleme Oranı (YDO) ve Tüketici Fiyat Endeksi (TÜFE) eşiklerini aşması (SES 01 K6-K7) teknik raporlarla doğrulanmaktadır. SES 02 teması ise spor alanlarının düzenlenmesi ve yerel ürün kullanımının teşvikiyle sosyo-kültürel yaşam kalitesini yükseltmektedir.
YeS-TR yerleşme belgelendirme sisteminde projeler, topladıkları ağırlıklı kredilere ve karşıladıkları "Sürdürülebilirlik Teması Aşamaları"na göre dört farklı sertifika seviyesinde derecelendirilmektedir:
Geçer Seviyesi (25 - 39,99 Ağırlıklı Kredi): Zorunlu kriterlerin ve BOL modülünden 8 kredinin sağlanmasının ardından, Aşama 1 "Sürdürülebilir Yer Seçimi ve Bağlantılar" temasının (BOL, AKE, UHA, SES) tamamlanması.
İyi Seviyesi (40 - 69,99 Ağırlıklı Kredi): Zorunlu koşullarla birlikte Aşama 2 "Sürdürülebilir Topluluk ve Yerleşme Tasarımı" temasının (BOL, AKE, UHA, KET, SES) karşılanması.
Çok İyi Seviyesi (70 - 84,99 Ağırlıklı Kredi): Zorunlu koşullarla birlikte Aşama 3 "Sürdürülebilir Altyapı ve Binalar" temasının eksiksiz yerine getirilmesi.
Ulusal Üstünlük Seviyesi (85 ve Üzeri Ağırlıklı Kredi): Zorunlu koşullarla birlikte Aşama 4 "Sürdürülebilir Gelecek" temasının ve yüksek performans göstergelerinin elde edilmesi.
Resmi belgelendirme süreci, yerleşme sahibinin veya vekilinin Bakanlıkça yetkilendirilmiş bir Yeşil Sertifika Uzmanı (YESU) ile sözleşme imzalaması ve YeS-TR otomasyon portalı üzerinden Değerlendirme Kuruluşu olan Türkiye Çevre Ajansı'na başvuru yapmasıyla başlar. YESU; Şehir Plancısı, Peyzaj Mimarı, Çevre Mühendisi, Mimar, Harita Mühendisi ve Sosyolog gibi disiplinlerden toplanan teknik kanıt raporlarını sisteme kaydeder. Dosya, Türkiye Çevre Ajansı bünyesindeki en az üç farklı branştan Yeşil Sertifika Değerlendirme Uzmanları (YESDU) tarafından detaylı teknik incelemeye tabi tutulur. Puanlama ve onay adımlarının tamamlanmasıyla düzenlenen YeS-TR Yeşil Yerleşme Sertifikası ve resmi logosu tescil edilerek proje sahibine teslim edilir. Sonuç olarak bu kapsamlı YeS-TR Yeşil Yerleşme Sertifikası Rehberi, Türkiye'nin 2053 net sıfır emisyon hedefleri ve sürdürülebilir şehirler vizyonu doğrultusunda geleceğin doğayla dost, dayanıklı ve akıllı yerleşmelerinin inşasına rehberlik etmektedir.
YeS-TR yeşil yerleşme sertifikası, ulusal yeşil yerleşme değerlendirme kılavuzu, Türkiye Çevre Ajansı (YESDU) yerleşme onayı, Yeşil Sertifika Uzmanı (YESU) yerleşme danışmanlığı, kentsel sürdürülebilirlik ve imar planı entegrasyonu, kentsel dönüşüm yeşil sertifika.
Kaynakça
T.C. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı. Binalar ile Yerleşmeler İçin Yeşil Sertifika Yönetmeliği(Resmî Gazete Tarihi: 12.06.2022, Sayı: 31864; Değişiklikler: 21.10.2024 / 02.12.2025).
T.C. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı. Planlı Alanlar İmar Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik (Resmî Gazete Tarihi: 11.03.2025, Sayı: 32838).
T.C. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı. Yeşil Sertifika Yerleşme Değerlendirme Kılavuzu (YES-TR Rehberi v1-HR / Ek-2).
T.C. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Mesleki Hizmetler Genel Müdürlüğü. Kamu Binaları İçin Yeşil Sertifika Uygulama Rehberi, Ankara, Mart 2026.
Ecobuild (Murat Doğru). YeS-Tr Yeşil Bina Sertifikası Nedir? YeS-Tr Nasıl Alınır? Teknik Blog İncelemesi.




Yorumlar